सुन्दै अचम्म लाग्दो ! शौचालयकै लागि घण्टौँ लाइन

घरायसी कामभन्दा गाह्रो छ जुम्लाबासीलाई शाैचालय जाने काम !
निर्माण सञ्चार, कर्णाली प्रदेश । सुन्दा पनि अचम्मै लाग्न सक्छ । जुम्लाका नागरिकको हरेक बिहानी शौचालय कहाँ गर्ने भन्ने चिन्ताबाट सुरु हुने गरेको छ । 

खुला दिशामुक्ता जिल्ला घोषणा गरेसँगै शाैचालयकै लागि दैनिक घण्टौँ लाइनमा बस्नुपर्ने बाध्यता छ उनीहरुको ।
नेपालको ३५ औँ जिल्लाका रुपमा जुम्लालाई खुल्ला दिशामुक्त जिल्ला भनेर घोषण गरिसकिएको छ ।

लगभग ६० घर रहेका यहाँका सयौँ नागरिक अझै शौचालयविहीन छन् ।

शिक्षित र हुनेखानेहरुको बसोबास भएकाे जुम्ला सदरमुकाममै शौचालयको टड्कारो समस्या छ ।

चन्दननाथ नगरपालिका ५ का ज्ञानबहादुर वि.क को परिवारलाई हरेक दिन बेलुका सुतिसकेपछि भोलि बिहानको काम धन्दाभन्दा बढी सौचालय गर्ने चिन्ताले सताउँछ । किनकी घरमा शौचालय छैन खुल्ला सौचालय गर्न पाँइदैन ।

विकले भने, ‘टोलमा भएको एउटै शौचालयमा जो पहिले पुग्यो, त्यसैले शौच गर्न पाँउछ ।’ उनले थपे, ‘शौच गर्नकै लागि भएपनि एकाबिहानै उठ्नुपर्छ, आफूलाई शौैच लागेको बेला शौैचालयमा घुइँचो हुन्छ । घरमा शौचालय बनाउने जग्गा पनि छैन । बिहान शौच गर्न लामबद्ध भएर घण्टौं बस्नुपर्ने बाध्यता छ ।’

यस्तो अवस्था जुम्ला सदरमुकाम स्थित ५ कालेखोली लाइनको हो । ज्ञानबहादुर जस्तै जिल्ला सदरमुकाममा अवस्थित कालेखोली टोलका ६० घरपरिवारले विगत धेरै वर्षयता एउटै शौचालय प्रयोग गर्दै आएका छन् ।

सबै टोलबासीले एउटै शौचालय प्रयोग गर्दा घण्टौं लाईनमा बस्नुपर्ने बाध्ययता रहेको चन्द्रलाल सुनारले बताए । दलित समुदायको बाहुल्य रहेको उक्त टोलका स्थानीयले एउटै सार्वजनिक शौचालय प्रयोग गर्दै आएपछि यस्तो समस्या भोग्नु परेको हो ।

साँगुरो बस्तिमा गुजुक्कै परेर घरैघर जोडिएको कालेखोली टोलका दलित समुदायसँग शौचालय बनाउने जग्गानै नभएपछि नगरपालिकाले बनाई दिएको सार्वजनिक सौचालय प्रयोग गर्न उनिहरु बाध्य भएका हुन् ।

थानिय हजमा वि.क ले भनिन्, ‘शौचालय निर्माणका लागि हामीसँग जग्गा छैन । सार्वजनिक शाैचालयमा हुल गरेर सौच गर्न लाज लाग्छ, तर बाध्यता छ । आफ्नै घरमा शौचालय बनाएर आरामले सौच गर्ने कसलाई चाहाना हुन्न ।’

उनले थपिन, ‘समुदायमा शौचालय नभएको थाहा पाउँदा पाउँदै जिल्लालाई किन खुला दिसा, पिसा मुक्त घोषणा गरियो, हाम्रो समुदायको यो समस्या कसले सुन्छ ।’

आधुनिक शौचालय निर्माण हुँदै

कालेखोली टोलका दलित समुदायले भोग्दै आएको सौच गर्ने समस्या समाधानका लागि चन्दननाथ नगरपालिकाको सहयोगमा वडापालिकाले निर्माण गरिरहेको सुविधा सम्पन्न आधुनिक शौचालय निर्माण कार्य अन्तिम चरणमा पुगेको छ ।

वडा अध्यक्ष अर्जुनसिंह कठायतका अनुसार १० लाख लागतमा निर्माण हुने आधुनिक शौचालयमा सोलार, विधुत्, चिसोतातो नुवाउने पानी सहित आवाश्यक सामाग्रीका साथ महिला, पुरुष छुट्टा छुट्टै अपांग र बालमैत्री शौचालय निर्माण हुने भएको छ ।

आधुनिक शौचालय निर्माणपछि कालेखोली टोलका समुदयायले भोग्दै आएको शौैच गर्ने समस्या केहीहदका लागि हट्ने वडा अध्यक्ष कठायतले बताए ।

७५ प्रतिशत काम सम्पन्न भएकोले वैशाख मसान्तसम्म शौचालय निर्माण गरी समुदायलाई हस्तान्त्रण गरिने उनको भनाइ छ ।

दुईतलामा निर्माणाधीन शौचालय माथिल्लो ६ कोठा सौच गर्नका लागि र तल्लो तलामा ब्यापारिक प्रयोजनका लागि दुईवटा सटर बनाइएका छन् ।

टोलभरीका स्थानीयले प्रयोग गर्दे आएको सार्वजनिक शौचालय पुनः निर्माण भैरहेकोले तत्कालका लागि समस्या भइरहेको उपभोक्ता समितिका अध्यक्ष ज्ञानबहादुर विश्वकर्माले बताए ।

ज्ञानबहादुरले भने, ‘शौचालय निर्माण सम्पन्नपछि चौकिदारको ब्यवस्था गरीने छ । सोही टोलका ६० घरधुरीले निशुल्क र अन्यले न्युनतम शुल्कमा सौच गर्नेछन् ।’

शौचालय चन्दननाथ गुठीको नाममा रहेको सार्वजनिक जग्गामा निर्माण गरिएको छ । 

सार्वजानिक शौचालय निमार्ण भएन

तातोपानी २ निवासी कन्न कामी, गएको हप्ता सदरमुकामले विशेष कामले आए । बीच बजारमा पुग्दा उनलाई अचानक पेट काट्यो । अनि यता उता शौचालयको खोजी गरे तर, कतै भेटाएनन, पहिलेको सार्वजानिक शौचालयमा भत्किएको थियो ।

कामीले भने, ‘हतार हतारमा आधा घण्टा दौडेर तिला नदीमा पुगेर शौच गर्नु पर्ने अवस्था आयो ।’ सदरमुकामै यस्तो समस्या हुनु जिल्लाकै प्रतिष्ठान माथि आच आउने खाले काम भएको उनको भनाई छ ।

सदरमुकाममा आएर शौचको समस्या भोग्ने कन्न कामी एक उदाहरण हुन यहाँका सयाैँ नागरिक यस्तै समस्याबाट पीडित छन् । जुम्ला सदरमुकाम उद्योग बाणिज्य संघ नजिकै महिला पुरुषको छुट छुटै शौचालय थियो । जसले सदमुकामबासीदेखि गाउँबाट आउने स्थानीयको लागि निकै सहज भएको थियो । तर गएको वर्ष शौचालयलाई भत्क्याइयो ।

त्यसको विकल्पमा अहिलेसम्म कतै निमार्ण भएको छैन् । शौचालयनै नहुँदा एकातर्फ सदरमुकामबासी त पीडित छन् नै तर गाउँबाट आउने स्थानीय नागरिकहरुको पीडा त झनै छ ।

सदरमुकाम बिच बजारमा आउँदा दिशा पिसाब लाग्यो भने सिधै आधा घण्टा हिँडेर तिला नदी अथवा जुगाड खोलामा दौड्नु पर्ने अवस्था छ ।

पुरानाे भएको शाैचालय भत्काएर नयाँ निमार्णका लागि स्थानीय सरकार आइसकेपछि पनि कुनै पहल नहुँदा स्थानीय आक्रोशित छन् ।

उद्योग वाणिज्य चन्दननथा नगरपालिकाले यसमा खासै चासो दिएको पाइँदैनन् । मानवीय सामान्य आवश्यकताभित्र पर्ने शौचलाई पनि व्यवस्थापन गर्न नसक्ने स्थानीय सरकारले सिंहदरबारको अधिकार गाउँमा कसरी देला कुनै आशा भरोसा नरहेको सदरमुकामबासी कृष्ण रावलले बताए ।

उद्योग वाणिज्य संघका अध्यक्ष रामदत्त रावलले चाँडै सार्वजानकि शौचालय निमार्णका लागि पहल गर्ने बताए । नगरपालिकासँग समन्वय गरी सदरमुकामभित्र झण्डै ५ वटा शौचालय निमार्ण गर्ने उल्लेख गरे ।

चन्नदननाथ नगरपालिकाकी मेयर कान्का सेजुवालले, नगरपालिका भित्रका सम्बन्धित वडा अध्यक्षलाई सार्वजानिक शौचालय निमार्णका लागि निर्देशन दिने बताइन ।

उनले भनिन्, ‘कालेखोली लाइनका घरधुरीमा शौचका लागि देखिएको समस्याप्रति हाम्रो गम्भीर ध्यानकर्षण भएको छ ।’ उनले थपिन, ‘कसरी हुन्छ, जग्गा नभएकाहरुलाई व्यवस्थापन गर्न तर्फ लाग्नेछौँ ।’

...

बिहीबार २०, वैशाख ०७५

कर्णाली प्रदेशबाट सागर परियारको रिपोर्ट

प्रतिक्रिया

Related